Tóm lược sách: Cảm xúc ở nơi làm việc – Emotions at Work

Tóm lược sách: Cảm xúc ở nơi làm việc – Emotions at Work

Bài này viết gì?

No Hard Feelings – Emotions at Work tập hợp nhiều lời khuyên nhỏ và thực tế nhất từ những nghiên cứu tâm lí và những cuốn sách về năng suất làm việc vào một bối cảnh quen thuộc ở bất cứ một tổ chức nào có con người làm việc cùng nhau.

Phải thừa nhận rằng chính cảm xúc là thứ “chạy” một tổ chức, không phải logic của đúng và sai. Bạn có thể làm một việc vì thích, vì muốn hoặc vì sợ.

Vậy mà nhiều khi ta bị chữ “chuyên nghiệp” làm cho mù mờ đi sự tinh tế của cảm nhận, và loại bỏ cảm xúc ra khỏi nơi làm việc. Dù được tập huấn rất nhiều nhưng không ai nói cho mình biết là khi bực bội với đồng nghiệp hay là muốn bốp chát với sếp thì phải làm gì.

Từng đảm nhiệm nhiều vị trí trong một số tổ chức, mình thấy những tình huống mà hai tác giả Liz Fosslien và Mollie West Duffy nêu ra rất gần gũi. Rất nhiều tình huống trong đó mình đã từng giải quyết một cách cảm tính, có thành công, có thất bại nhưng không dựa trên một cơ sở nào. Vì vậy mà mình rất rất thích cuốn này vì tính thực dụng mà nó cung cấp đi kèm một cơ sở lí thuyết vừa đủ.

Mối quan hệ công việc, cũng như những mối quan hệ khác, đòi hỏi người tham gia phải hiểu mình (mình muốn gì, mình cảm thấy gì, biểu đạt nhu cầu của mình ra sao?), thông cảm với người khác (họ muốn gì, họ cảm thấy gì, nhu cầu của họ là gì?) và hành động trên lợi ích và tôn trọng cả đôi bên, như vậy mới bền được.

Bài viết ghi lại những ghi chú của mình khi đọc cuốn sách hay ho này. Đây là những điều cực resonate với mình vì đã trải nghiệm qua. Khuyến khích bạn mua sách đọc để làm cẩm nang trong khi làm việc nhé.


Công việc là gì?

Thứ công việc mà ta tưởng tượng và trong thực tế rất khác nhau. Đôi khi ta cũng cần được nhắc nhở về chuyện đó.

Chứng tham việc và cách đối phó

Có việc làm là tốt. Nhưng ta cũng muốn làm một công việc trong một thời gian dài, với ngọn lửa hừng hực cháy hàng ngày thay vì lụi tàn ở mỗi cuối tuần. Mối quan hệ của ta với công việc có lành mạnh hay không quyết định khá nhiều tới hiệu quả, tinh thần làm việc. Phần này của cuốn sách bàn về chuyện giữ cho ngọn lửa với công việc đủ nồng nhiệt nhưng vẫn đủ lâu.

1. Vì sao chúng ta cứ quay cuồng với công việc?

Hai lý do dưới đây được tác giả cho là gốc rễ của “chứng tham việc”

  • Vì ta cho rằng cách duy nhất để thành công là phải làm việc hăng say. Việc ngưng kết nối với công việc tí thôi cũng gây nên cảm tưởng là hành trình thành công của mình bị ảnh hưởng.
  • Chúng ta nghĩ sẽ vui mừng khi nhận được kết quả thăng tiến trong công việc chứ không phải từ một con đường nào khác. Khi được thăng tiến sẽ vui, khi được nghìn tỉ sẽ vui. Giờ mệt tí có sao.

Tuy nhiên, rất nhiều nghiên cứu về năng suất làm việc (productivity), trầm cảm, sức khoẻ thể chất, … khẳng định rằng làm việc nhiều quá hại chứ không lợi. Cụ thể: năng suất sẽ giảm sau 50 tiếng làm việc mỗi tuần (hơn 8 tiếng 1 ngày trong 5 ngày), và công việc sẽ kéo dài ra để cho phù hợp với thời gian được giao.

Vậy nên làm gì?

2. Cho cơ thể nghỉ ngơi tí đi

  • Đi nghỉ mát dài ngày, không ai ở công ty dính được tới bạn.
  • Tạo một tối rảnh rang trong tuần.
  • Tạo những khoảng nghỉ nhỏ hàng ngày trong khi làm việc. Và những lúc như này vẫn không nên để cho những thứ gây mất tập trung bám lấy bạn (i.e fb, insta). Đứng lên ngồi xuống, đi đi lại lại hay nói chuyện phiếm với đồng nghiệp.
  • Shutdown Ritual sau một ngày làm việc.
  • Block a day-off. Đã nghỉ ngơi là tắt nhận thông báo từ công việc, 1 ngày/tuần thôi cũng được.

Nhưng mà tính chất công việc không “tắt” được thì sao?

3. Thế thì đừng làm quá vai trò của mình lên

Vì công việc sẽ không bao giờ kết thúc. Công ty sẽ không đình trệ nếu mình bạn không làm việc. (Nếu nó là công ty của bạn thì hãy làm cho nó có thể chạy mà không cần bạn – Derek Sivers). Nếu bạn ở vị trí quan trọng thì cũng không nên luôn luôn dâng hiến nhu cầu của người khác lên trước nhu cầu của mình.

4. Đừng biến sở thích thành công việc

Có những sở thích đơn thuần là sở thích, không mang lại tiền bạc. Thích tập đàn, thích viết, thích đánh cầu lông, … Nếu chỉ thích thôi thì đừng biến chúng thành áp lực công việc. Để ta có chỗ mà xả stress từ công việc.

5. Phát triển những mối quan hệ ngoài công việc

Thời gian rảnh thôi chưa đủ. Nếu thời gian đó khớp với người trong vòng tròn xã hội của bạn nữa thì càng tốt. Hãy phát triển thêm những bạn khác ngoài bạn ngành, bạn nghề hay đồng nghiệp.

Rảnh cùng nhau thỉnh thoảng vui hơn rảnh một mình.

6. Mất tập trung = Tốn năng lượng

Email, tin nhắn, thông báo mạng xã hội, … cứ liên tục đến, và ta phải chuyển sự tập trung qua lại liên tục giữa công việc và đống thông báo ấy, rất mệt. Hãy kéo dài thời gian tập trung vào một việc gì đó và hạn chế xao nhãng.


Bị cháy hết sức: Burned out 🧯

Khi không đảm bảo được sự lành mạnh với công việc, ta rất dễ bị kiệt sức.

Triệu chứng

  • Emotional Exhaustion (Cạn kiệt cảm xúc): Thường xuyên kiệt quệ (drained). Khó ngủ. Bị đơ đơ (head cold).
  • Depersonalization (gắt gỏng, khó chịu): mấy thứ nhỏ nhỏ như đứa kia hay nhây nhây, hay chọc cười cũng làm mình khó chịu.
  • Lethargy: Cảm thấy mình không hiệu quả và kiểu bị ngắt kết nối, không còn thấy vui vẻ với những dự án mình từng rất hứng thú.

Burnout khá nghiêm trọng đấy.

Phải làm gì?

  • Tìm hiểu nguyên nhân (do cấp trên, do không được ghi công, do thói quen làm việc đều đạn hàng ngày lặp đi lặp lại chán ngắt?)
  • Sửa tuỳ tình huống (nói cho sếp biết mình không hài lòng như nào, đổi sếp, làm sếp, tìm học hỏi cái mới, …)

Ước gì mình biết sớm hơn trước khi đi phỏng vấn

Nếu phỏng vấn dựa vào cảm xúc chúng ta chỉ tuyển được những người giống giống mình (cùng quê, cùng tên, cùng béo cùng gầy) hoặc gây được sự chú ý nhưng không biết làm. Để tránh những điều đó, người đi phỏng vấn cần:

  • Liệt kê ra những kỹ năng và phẩm chất cần thiết ở một ứng viên.
  • Có một khung cứng các câu hỏi phỏng vấn cho tất cả các ứng viên. Họ tự trả lời qua form thôi.
  • Khi gặp mặt hãy hỏi một số câu hỏi đã hỏi để thẩm định độ chính xác và trung thực.
  • Khi so sánh các ứng viên hãy so sánh theo hàng ngang cùng với một câu hỏi. Tránh đi từ người này đến người kia vì sẽ tập trung vô một số người nhất định.
  • Tránh nhìn tên, nhìn mặt khi xét đến kết quả để đảm bảo khách quan.
  • Đòi hỏi minh chứng kinh nghiệm. Thay vì hỏi: Em đã làm những gì, hãy hỏi sâu hơn: Em đã làm như thế nào?
  • Lượng hoá các ứng viên bằng điểm số và thang đo để dễ hình dung.

Tips để được tăng lương khi deal

  • Bạn muốn gì? Trong đầu bạn cần nhất trí cái bạn muốn trước khi thỏa thuận: lương, thưởng bao nhiêu, vị trí làm gì, giờ làm việc? Vì sao? Đừng vội so sánh với ai khác hoặc cân nhắc tình trạng kinh doanh.
  • Hãy tưởng tượng trước mình đang thỏa thuận lương cho người khác, không phải cho mình. Làm vậy để tránh mủi lòng và tự trách móc bản thân.
  • Để ý văn hoá quốc gia và công ty: Họ có tiền lệ tăng lương, thưởng ra sao?
  • Và nói câu thần chú: “ I don’t want my salary to be a distraction to me while I am in this role” – “Tôi không muốn mức lương của mình trở thành một sự mất tập trung khi làm việc ở đây.”

Làm việc nhóm ở công ty

Thỏa thuận nhóm – Team Agreement

Không khí nhóm nơi làm việc ảnh hưởng tới mức độ sáng tạo của mỗi cá nhân. Nhóm trưởng đâu, hãy làm một bản thỏa thuận giữa các thành viên trước khi bắt đầu. Đây không phải là nội qui ở trên áp xuống, mà là thỏa thuận cư xử giữa các thành viên với nhau.

Cái cần bàn là “công việc”, không phải về “người làm công việc đó”. Tất cả thành viên trong nhóm nên muốn một việc đó tốt lên, không phải biến phát kiến đó thành “của mình”.

image.jpeg

Tạo một nơi làm việc an toàn về tâm lí (Psychological Safety)

Các thành viên cần

  • Khuyến khích thảo luận mở: Bỏ câu “Có ai không đồng ý không?” đi. Thay bằng “Em nói nhiều hơn về … đi”, “Nó đúng vì (lên giọng)…”
  • Bad ideas brainstorm: hưởng ứng ý tưởng tệ. Tạo điiều kiện để mọi người cùng hâm hâm với nhau và cởi bỏ cái áp lực lúc nào cũng phải hoàn hảo. Cho phép mọi người khùng và phiêu lưu một tí.
  • Hỏi những câu hỏi để làm rõ ý kiến của nhau thay vì giả định nếu chưa rõ: Định nghĩa “tiền thưởng” của em là gì?
  • Trả lời kiểu Build up on that idea: hãy thử nó đi; Được đấy, thêm cái này vào là được; Đúng, và thế là …

Trưởng nhóm cần

  • Cùng lập thỏa thuận bên cạnh nội qui.
  • Hỏi những câu hỏi sâu hơn xem nhân viên thực sự muốn gì để thấy an tâm hơn ở nơi làm việc: Sếp có thể làm điều gì để giúp team cảm thấy an toàn hơn mỗi lần mạo hiểm?
  • Làm cái gì đó (ăn chung, chơi chung) mà không nói chuyện về nhu cầu, cảm xúc của nhau thì không ổn. Nhưng nếu bày trò phân tích nhiều quá thì chính sếp tự mệt mỏi.

Câu thần chú

Người này có những niềm tin, quan điểm và ý kiến, cũng như tôi. Họ có hi vọng, căng thẳng và những tổn thương bên trong, cũng như tôi. Họ muốn được tôn trọng và coi trọng, cũng như tôi.


Họp nhóm cho hiệu quả

  • Có lý do họp. Lý do đâu? Vì sao phải họp?
  • Chú ý: bỏ điện thoại, laptop và tập trung vào người đang nói
  • Đừng dài quá đáng.
  • Họp đầu/cuối giờ sáng hoặc chiều. Đừng làm giữa giữa buổi, vì mất thời gian tập trung dài của người ta.
Họp nhóm hiệu quả trông như thế nào?

Giải quyết mâu thuẫn

“Every human will frustrate anger, annoy, madden and disappoint us and we will (without any malice) the same to them.”

Ai rồi cũng sẽ làm ta tức giận, nổi khùng, gây phiền phức và thất vọng, hệt như cách ta sẽ làm với họ.

Alain de Botton

Trong khi giải quyết mâu thuẫn với đồng nghiệp, trước khi mọi chuyện đi quá xa khi mọi chuyện đi quá xa, hãy:

  • gọi tên cảm xúc của mình
  • xem và hiểu chúng từ đâu tới
  • đợi khi nào đủ bình tĩnh để nghe người khác nói. Khi nào? Khi không có câu khẳng định nào trong đầu bạn. “Nó không Cc cho tao vì nó ghét tao.”
  • Nếu muốn cho người khác biết cảm xúc của mình hãy sử dụng mẫu câu “Khi cậu___, tớ cảm thấy_____”

Cách xin lỗi (nếu sai thật)

  • Thừa nhận lỗi của mình mà không cố gắng giải thích vì sẽ làm ta giống phòng thủ hoặc bào chữa. Nếu muốn giải thích, vẫn làm sao nhận lỗi về mình (vì đã sai thật mà).
  • Nói Xin lỗi chân thành. Nhưng không ám chỉ hay nói thay cảm xúc của ai. “ Xin lỗi nha nếu hành động của tớ làm cậu cảm thấy bị xúc phạm. Nhìn mặt cậu là tớ biết.” Đừng.
  • Giải thích cụ thể bạn sẽ làm sao để không có lần sau nữa.

Người hướng nội và người hướng ngoại hòa hợp với nhau

Tips cho người hướng nội

– nói mọi người biết khi bạn cần không gian.
– đừng gửi email dài ngoằng cho người hướng ngoại.
– chuẩn bị xem cần nói và hỏi gì trước buổi họp để làm quen với không khí.

Tips cho người hướng ngoại

  • gửi nội dung họp mặt cho người hướng nội biết mà chuẩn bị,
  • đừng vội giục giã hoặc cố gắng phá vỡ bầu không khí im ắng chi sớm, để họ nói hết ý của họ đã,
  • chia cuộc họp lớn thành cuộc họp nhỏ hơn để người hướng ngoại có cơ hội nói nhiều hơn,
  • cho người hướng nội thời gian.

Nghe nói bạn muốn nghỉ việc?

Kiểm tra xem do nguyên nhân nào dưới đây?

Không có quyền tự quyết

Chữa như thế nào?

  • nói sếp đánh giá mình bằng hiệu quả, đừng coi trọng quá trình. Mình làm sao kệ mình,
  • tập trung vào những thành công nhỏ. Vd: hôm nay đã biết sửa máy in, đã biết đánh VNI,…
  • tự hỏi mình Mình có thể làm như thế nào để? Trong phạm vi quyền hạn của bạn, bạn có thể làm gì?
  • nếu bạn là leader, hãy chọn một khung giờ cố định để người đang gặp khó có thể tìm gặp bạn phàn nàn.

Không thấy công việc ý nghĩa

Chữa như thế nào?

  • tìm kiếm niềm vui hoặc làm sao cho việc vui hơn, tìm đồng nghiệp vui hơn mà chơi.
  • nói với sếp: sếp ơi làm sao cho việc em vui hơn đi.
  • kết nối công việc với một ý nghĩa to lớn. Khi nhân viên SpaceX được hỏi họ làm gì ở đây, họ trả lời chúng tôi có sứ mệnh chinh phục sao Hoả. Đó. Nói gì được nữa.
  • đầu tư cho những mối quan hệ tích cực ở nơi làm việc. Ai hay ho, ai cần hướng dẫn, giúp đỡ. Bạn hãy giúp họ.

Cảm thấy hết học hỏi được gì ở công việc

Chữa như thế nào?

  • hãy tận hưởng sự chán cái đã, chán nhiều khi hay ho đấy. Là cơ hội để bạn tìm hiểu chính mình.
  • lời khuyên follow your passion giả định rằng mình biết passion của mình. Nhưng khi đứng ngoài chọn việc mà chưa chịu làm giống như dùng Tinder chọn vợ vậy.
  • giả sử bạn muốn học hỏi thêm, hãy xác định thứ bạn muốn học và học để làm gì? Muốn phát triển trong nghề đã chọn: học gì đó liên quan tới vị trí hướng tới. Muốn đổi nghề: học gì đó cơ bản. Muốn mở rộng quan hệ: đi meetup. Muốn cập nhật cái mới: đu workshop.
  • trao đổi kĩ năng với người khác. Bạn muốn học AI, đồng nghiệp muốn học nhảy. Trao đổi dạy lẫn nhau.
  • take care of your inner self.
  • qua bộ phận khác làm thử.
  • bắt đầu một dự án cá nhân khác song song với công việc.

Bạn không thích đồng nghiệp

  • những mối quan hệ chất lượng cao không cần quá sâu hay quá gần gũi (thấy được những điều thầm kín). Nhiều khoảnh khắc vui nho nhỏ kèm với niềm tin và sự gắn kết là đủ rồi.
  • vươn ra khỏi vòng tròn người quen mỗi khi dự sự kiện. Hãy nói chuyện với ít nhất một ngừoi bạn không biết rõ khi tham gia một sự kiện ở ngoài hay trong nơi làm việc.
  • cùng ăn uống nói chuyện, đi cafe, đi mua đồ chơi boardgame cùng đồng nghiệp.

Nếu đã thử mà vẫn chán thì thôi, nghỉ đi.


Làm sếp thì cần xử lí cảm xúc như nào?

Lãnh đạo cấp trung cực lắm vì họ phải “quản lý” cảm xúc của người khác, cấp trên lẫn cấp dưới. Cố gắng tập:

  • đừng bảo ai đó phải cảm thấy như nào. Nếu đồng nghiệp đang gặp khó khăn về cảm xúc, dừng nói “đừng điên lên thế” hay “em sẽ ổn thôi”. Hãy hỏi: What would be helpful to you right now? Ừ em đang bực hở? Anh có thể làm gì cho em?
  • bạn phải quản lý cả công việc của họ. Nếu họ làm việc không hiệu quả trong khi có chuyện buồn, bạn phải kiểm soát cả hai. “Này anh không vui về kết quả làm việc như này. Em có chuyện gì thế?”
  • phải tập lắng nghe.
  • hãy hiểu người ta ở mức cá nhân. Không ai giống ai cả.
  • hãy biểu lộ cảm xúc, nhưng có chọn lọc cách thể hiện. Nếu có cảm thấy “Anh sợ quá mấy em ơi” thì chọn cách nói “Anh hơi lo đấy. Nhưng anh vẫn tin tụi em, tin sản phẩm và tin sứ mệnh tụi mình đã chọn.”
  • nhân viên muốn sếp có cảm xúc, nhưng đồng thời họ cũng muốn sếp chắc chắn và “có sẵn” hướng dẫn chỉ em làm cho ngon lành.
  • tìm hiểu cảm xúc của chính bạn trước. Có dũng khí nói từ chối khi đang gặp cảm xúc khó.
  • nói cho nhân viên biết cảm xúc của bạn.
  • hãy coi trọng mình, ưu tiên mình, đừng chỉ vì cấp dưới. Vì làm sếp khó lắm.
  • nếu bạn thấy cô đơn, hãy tìm trợ giúp. Sếp nào cũng cô đơn.
  • “You don’t work for me. I work for you. My job is to make sure you can do your job well.” Đây là vai trò của quản lí, ít người thấy được điều này.

Cách nhân viên nên xử lí cảm xúc

Nhân viên thì xử lý cảm xúc với sếp như nào?

  • nếu sếp có gì đó bạn cảm thấy khó. Hãy. Nói. Ra. Nhưng có chút cẩn thận. “chị ơi em để ý thấy mỗi khi em lại hỏi chị một câu gì đấy em thấy chị có vẻ hơi ngập ngừng. Làm sao để em có thể tiếp cận chị tốt hơn?”
  • hãy thể hiện cảm xúc của bạn. “Hôm nay nói chuyện với chị vui thế.” Rất khó để sếp trả lời “Bình thường”.
  • hãy lựa thời điểm ngày giờ phù hợp. Nếu thấy mỗi thứ sáu sếp đều bực thì thôi đừng tiếp cận làm gì.
  • bảo vệ sự tự trọng của bạn. Chắc chắn sẽ có đôi khi sếp biểu lộ tâm trạng xấu hoặc cáu giận nhưng đừng vội giả định do lỗi của bạn. Hãy tìm các bảo vệ lấy bạn, bằng đồng nghiệp hoặc bằng hồ sơ khen ngợi mà người khác dành cho bạn từ thời nào đó.

Bốn bước xử lí cảm xúc khó

image.jpeg

1. Để ý cảm xúc của bạn

Deadline đến nơi mà một đứa đồng nghiệp còn đòi sửa bài thuyết trình đã gần xong. Thay vì lao vào la nó, dừng lại và quan sát cảm xúc.

2. Đặt tên cho cảm xúc (tên và mức độ cảm xúc đang trải nghiệm)

Chưa quen sẽ nói “tao thấy có cảm xúc tệ và tao không thích hướng đi mày gợi ý.”

Quen rồi sẽ nói “tao thấy khó chịu vì lo rằng chúng mình sẽ không đủ thời gian làm chuyện này”.

3. Hiểu nhu cầu phía sau mỗi cảm xúc

Sau khi gọi tên, hãy tưởng tượng và diễn tả ra cái hoàn cảnh mà bạn muốn nó diễn ra.

Hãy hỏi “mình muốn cảm thấy gì?” xong rồi lần ra nhu cầu về chuyện đó.

Tao muốn xong luôn cái bài đó, không đổi. Tao muốn ổn định và mọi thứ theo kế hoạch.

4. Diễn đạt / thực hiện nhu cầu

“Tao khó chịu vì cái yêu cầu sát giờ của mày.” Đây là câu nói chưa quen. Dưới là câu đã quen.

“Mày edit cũng được đấy nhưng sắp hết thời gian rồi. Sự ổn định của bài được rất quan trọng vào lúc này. Thay đổi nào mình có thời gian làm? Và làm sao đây?”

Trước khi rời đi

Đây là một số điều bạn có thể làm nếu thích bài viết này.

💌 Đăng kí nhận bài viết mới

🍎 Ủng hộ The Too Blue Scientist

Theo dõi trang Facebook của The Too Blue Scientist

🌈 Viết thư cho mình

🍻 Ghé thăm Bộ lạc sách MindTriibe

👉 Gửi bài viết tới bạn bè, người mà có thể hứng thú với nó

🗄 Đọc thêm bài viết khác về sách

This Post Has 2 Comments

  1. Anonymous

    hay quá, cảm ơn bạn vì những chia sẻ bổ ích, mong là sẽ đc đọc nhiều bài review hơn nữa <3

COMMENTS