Zettelkasten – Khi Tự Tạo Nên “TikTok” Của Mình

Zettelkasten – Khi Tự Tạo Nên “TikTok” Của Mình

Bài này sẽ đi xa, từ mạng xã hội, qua sự tình cờ – bất ngờ, ghé lâu lâu ở Zettelkasten và tới tận sáng tạo, ngây thơ và tình yêu 😘. (Bạn muốn đọc mục nào thì bấm vào link gạch chân đó nha.)

Chuyện lướt TikTok

Tạm chia việc lướt Tiktok, Facebook hay những nguồn tin khác ra ba giai đoạn, đều có nguồn gốc từ sự bất ngờ.

  1. Khi đăng thông tin lên lên (VD: Thèm ăn kem quá 🍧), mình mong muốn chia sẻ thông tin/suy nghĩ này với mọi người khác.
  2. Mình không biết sẽ nhận được phản hồi ra sao (Được like, và comment như nào ta?). Đây là bất ngờ kiểu #1.
  3. Khi lướt Facebook hay TikTok, mình nhận được những nội dung mới từ những người dùng khác, một cách tình cờ (serendipity) không ngờ tới. Đây là bất ngờ kiểu #2.

Kha khá sách và người đã nói về điều này: Digital Minimalism của Cal Newport và Hooked của Nir Eyal, Joseph Gordon Levitt trên TED Talks. Có vẻ như não bộ con người luôn khao khát một liều mới mẻ, bất ngờ, càng ngày càng nhiều thì càng ít. Nhưng đừng vội cho điều này là tiêu cực, vì nếu đã người được lập trình như vậy thì sao trách được nhỉ.

Kể cả khi không có những ứng dụng này ta cũng sẽ cho nạp gì đó vào tâm trí bằng một con đường khác: sách, tin tức, YouTube, phim ảnh, âm nhạc, … Để ý thì ta sẽ dễ lướt qua một thứ mình cho là không mới mẻ. Như vậy, một thông điệp có chứa nhiều thông tin (và có cuốn hút, thú vị) hay không là do tính bất ngờ của nó. 😲

Sự bất ngờ và tình cờ (Serendipity)

Trong lý thuyết về thông tin (information theory) người ta còn có một thang đo “surprisal” để nói về độ bất ngờ của một thông điệp. Một post Facebook sẽ có càng nhiều thông tin đối với người đọc nếu nó mang lại nhiều điều bất ngờ. Nếu không bất ngờ thì không có gì mới mẻ, bạn không có thêm thông tin gì từ nó.

Vậy, nếu ta có thể tìm kiếm sự bất ngờ, mới mẻ trong chính những ý tưởng của mình mà không phải mãi đi vòng vòng lượm lặt những input ít chất lượng thì sao?

Câu chuyện 1: Dùng sự thèm mới mẻ cho mục đích tốt đẹp hơn

Có một chuyên gia về productivity tên Tiago Forte thử nghiệm một trò thú vị như sau. Anh này dùng app Evernote trong nhiều năm nên có một kho đồ sộ những ghi chú digital. Chúng được sắp xếp theo dạng to trước nhỏ sau (hierachy) nên tạo ra một sự trật tự và rất có tổ chức.

Một lần, anh ý muốn tìm kiếm những ý tưởng ngẫu nhiên từ kho notes của mình nên cùng bạn viết ứng dụng RandomNote tự động làm việc sau: Mỗi khi bấm vào cái nút có hình 💡, “nó” sẽ chui vào đống stacks of notes trật tự trong Evernote và túm đại lấy một cái note, bất kể nội dung và thời gian tạo rồi “đưa” cho Forte đọc.

Và kết quả là khi có nó, một ngày ảnh bấm cái 💡 chắc 30 lần 😂. Lý do Forte nghĩ tới là do ảnh bất ngờ, kiểu ủa không hiểu vì sao mình lại từng có suy nghĩ, hay ý tưởng này. Nhất là lại đặt cái suy nghĩ của 5 năm trước vào bối cảnh hiện tại chẳng hạn.

Sự xuất hiện của 💡 cạnh tranh với thói quen dùng Facebook của Forte. Anh để ý khi não thèm một liều mới mẻ, định bụng lướt Facebook thì thấy cái nút 💡 thú vị hơn. Ý tưởng, suy nghĩ của anh thú vị hơn. Như vậy, không đơn thuần là lưu trữ ý tưởng, việc ta “nói chuyện được” với những ý tưởng của mình một cách tình cờ mới tạo ra sự bất ngờ.

Và đây là cách mà một trong những nhà xã hội học xịn nhất loài người nói chuyện với ý tưởng của ông. Thật bất ngờ.

Câu chuyện 2: Zettelkasten – A communication partner

Giáo sư Niklas Luhmann là một người nghiên cứu cực kỳ mắn (productive). Trong cuộc đời khoảng 40 năm nghiên cứu trong ngành xã hội học của mình, ông xuất bản hơn 70 cuốn sách (độ dày cỡ hai cuốn làm thành gối ngủ được) và hàng trăm paper nghiên cứu. Những con số trên là khổng lồ, thật đấy 😎.

Lumann đặt tên nó là Zettelkasten (tiếng Đức: hộp đựng giấy note). Vậy Zettelkasten có gì đặc biệt mà ông gọi nó là một partner of communication hoặc một bộ nhớ thứ hai của mình? Ngoài ngăn kéo có thể kéo ra kéo vào như bao chiếc tủ khác, cái làm nên sự đặc biệt của Zettelkasten lại không nhìn thấy được: cách tổ chức giấy note. (Bài giới thiệu chi tiết Zettelkasten ở đây.)

Tóm tắt, Zettelkasten hoạt động như sau:

Mỗi ý tưởng được ghi vào một mảnh giấy note. Những note này “ngang hàng với nhau và hông có cái nào nằm trong, hay thuộc về cái nào. Mỗi mũi tên và con số màu đỏ thể hiện cho đường link kết nối giữa những ý tưởng. Ví dụ ý tưởng số 23 thì link với ý tưởng số 2.

Nhìn xa và dài hơn như hình trên đây thì ý tưởng số 1/1/2 link với ý tưởng 1/9, mà 1/9 lại link với 23, 23 link với 2. Đây gọi là một chuỗi ý tưởng hay một sequence. Mọi thứ trở nên đặc biệt từ đây khi có những chuỗi bất ngờ xuất hiện.

https://writingcooperative.com/zettelkasten-how-one-german-scholar-was-so-freakishly-productive-997e4e0ca125

Trong nhiều tài liệu gốc, Luhmann ông nói là ghi chú khi ông viết ra ghi chú mục đích không nhằm mục đích lưu trữ mà để nhìn ra được chỗ đứng của ghi chú ấy trong chuỗi khác, với những ghi chú khác. (Chi tiết hơn về Zettelkasten có ở đây.)

Có vẻ, Zettelkasten là một cách để Luhmann trân trọng những suy nghĩ của ông. Còn mình sẽ kết nối Zettelkasten với sáng tạo, ngây thơ – tò mò và tình yêu.

Sáng tạo

Nếu coi sáng tạo là một kiểu kết nối những thứ trông không có kết nối gì với nhau, thì phương pháp Zettelkasten hữu ích đấy chứ.

Creativity is just connecting things. When you ask creative people how they did something, they feel a little guilty because they didn’t really do it, they just saw something. It seemed obvious to them after a while.

Steve Jobs

Tình yêu = Tò mò + Ngây thơ + …

Bạn có thể hỏi, nếu sự bất ngờ, mới mẻ tốt như vậy, làm sao để luôn có sự bất ngờ, mới mẻ trong một mối quan hệ? Ủa sao hỏi mình. Nhưng mình có thể đoán đoán.

Luhmann hay Forte không cố gắng tạo ra sự bất ngờ trong từng cái note họ ghi nhận. Sự mới mẻ và bất ngờ đó không đến từ việc cố tạo ra mà từ việc xem một cái note đơn lẻ trong bối cảnh của một chuỗi những notes khác. Còn để tạo nên một cái note lại cần để tâm quan sát, để ý đến những suy nghĩ trong tâm trí mình, trân trọng nó bằng cách ghi nó ra và lưu trữ nó.

Vậy mấu chốt không nằm ở chỗ CỐ tạo ra bất ngờ như nào, mà nằm ở chỗ để tâm và tò mò về bạn lẫn người khác đúng không? Bạn có thể không hiểu rõ họ như bạn nghĩ. Đặt câu hỏi, quan sát, để tâm và trân trọng chính mình và cả họ nữa.

Như Uyên chia sẻ trong MindTriibe về chuyện “Giữ gìn con mắt trong”.

The Too Blue Scientist

Trước khi bạn rời đi

Đây là một số điều bạn có thể làm nếu thích bài viết này.

Theo dõi trang Facebook của The Too Blue Scientist

🍎 Ủng hộ The Too Blue Scientist

🌈 Viết thư cho mình

🍻 Ghé thăm Bộ lạc sách MindTriibe

👉 Gửi bài viết tới bạn bè, người mà có thể hứng thú với nó

🗄 Đọc thêm bài viết khác về sách

💌 Đăng kí nhận bài viết mới

COMMENTS